با تغییر فصلها و عقب کشیدن ساعتها، خواب یکی از عادتهایی است که بیشترین تغییر را تجربه میکند. عواملی که بر استراحت خوب شبانه تأثیر میگذارند بسیار متنوعاند و برخی از آنها به محیط مربوط نمیشوند. به عنوان مثال، استرس میتواند یکی از این عوامل باشد.
اگر احساس میکنید ذهنتان بدترین دشمن شما در راستای آرامش و استراحت کافی برای مغز و بدن شماست، ممکن است درگیر بیخوابی ناشی از استرس باشید.
دکتر آنجلا هالیدی-بل، متخصص خواب و پزشک دارای بورد تخصصی، میگوید: «استرس عموماً نقشی کلیدی در بیخوابی ایفا میکند. هنگامی که دچار استرس هستیم، بدن ما واکنش جنگ یا گریز را فعال میکند، باعث افزایش هوشیاری میشود و هورمونهای استرس مانند کورتیزول و آدرنالین ترشح میکند. اگرچه چنین واکنشی در مواجهه با تهدیدات مفید است، اما میتواند خواب را مختل کند، به ویژه زمانی که این حالت ماندگار شود.» به منظور کمک به شما در غلبه بر این مشکل و داشتن خواب کافی در ماههای سرد و تاریک، از یک متخصص خواب تعدادی نکته کاربردی درخواست کردیم.
چگونه استرس میتواند بر خواب تأثیر بگذارد
استرس باعث میشود مغز ما در حالت آمادهباش باقی بماند، به این معنا که به جای اینکه در پایان روز به آرامش برسیم، احتمالاً همچنان هوشیار خواهیم ماند. دکتر هالیدی-بل توضیح میدهد: «استرس میتواند به سختی خواب رفتن منجر شود، باعث بیدار شدنهای مکرر در طول شب گردد و بازگشت به خواب را دشوار کند. با گذشت زمان، افراد ممکن است حتی خواب را با استرس و ناامیدی مرتبط کنند و چرخهای ایجاد کنند که در آن نگرانی پیرامون خواب به یکی دیگر از دلایل بیخوابیشان تبدیل شود.»
اگر در زمانهایی که استرس دارید به طور طبیعی بیدار میمانید، سعی کنید از ناامیدی دوری کنید. دکتر هالیدی-بل میگوید: «برخی افراد به طور طبیعی حساسیت بیشتری به استرس در ارتباط با خواب دارند. عوامل مختلفی همچون ژنتیک، سابقه بیخوابی، اضطراب و ویژگیهای شخصیتی مانند نگرانی بیش از حد، میتوانند موجب افزایش آسیبپذیری آنها شوند. یکی از سادهترین راهها برای تشخیص اینکه آیا شما در معرض خطر هستید یا خیر، توجه به نحوه واکنش خوابتان به موقعیتهای استرسزا است. اگر عوامل استرسزای نسبتاً جزئی به طور مداوم باعث بروز مشکل در خوابیدن یا ماندن در خواب میشوند، احتمالاً شما حساسیت بیشتری نسبت به خواب دارید.
دکتر هالیدی-بل همچنین به این نکته اشاره میکند که در نظر گرفتن این موضوع که آیا مشکلات خواب پس از برطرف شدن عامل استرسزا ادامه مییابند یا خیر، بسیار مهم است. این میتواند نشاندهنده ایجاد عادات یا الگوهای فکری باشد که باعث تداوم بیخوابی میشوند.
اما خبر خوب این است که فرقی نمیکند در چه وضعیتی باشید؛ چند راهکار ساده میتواند به شما در مقابله با بیخوابی ناشی از استرس کمک کند. دکتر هالیدی-بل میگوید: «هدف شما باید ایجاد عادتهایی باشد که به ذهن و بدن شما کمک کنند تا حتی در دورههای استرسزا نیز به راحتی خوابشان ببرد.» در ادامه، هشت نکته مورد تأیید متخصصان را که میتواند به بهبود خواب شما کمک کند، بررسی میکنیم.
۸ نکته برای جلوگیری از بیخوابی ناشی از استرس
۱. یک برنامه خواب منظم ایجاد کنید
حتی زمانی که در به خواب رفتن مشکل دارید، اولین قدم برای مقابله با بیخوابی، ایجاد یک برنامه منظم خواب و بیداری است که به ساعت داخلی شما سیگنال دهد چه زمانی باید استراحت کند و چه زمانی دوباره فعال شود.
دکتر هالیدی-بل میگوید: «یک عادت کلیدی این است که هر روز صبح، حتی بعد از یک شب خواب ناکافی، در ساعت مشخصی از خواب بیدار شوید. این کار به تنظیم ساعت داخلی بدن شما کمک میکند و حفظ الگوی خواب ثابتی را آسانتر میسازد.»
اگر شب بدی را سپری کردهاید و احساس میکنید که باید در روز بعد تمام روز را در رختخواب بمانید، سعی کنید با این احساس مبارزه کنید. دکتر هالیدی-بل افزوده است: «مقاومت در برابر تمایل به گذراندن ساعات اضافی در رختخواب برای جبران خواب از دست رفته، کلید ایجاد یک روال سالم است.»
۲. برای رفتن به رختخواب، ذهنیت درستی داشته باشید
اگر میخواهید به خواب بروید، باید نیت خود را به بدن و ذهنتان منتقل کنید. اگر قبل از اینکه سرتان بر بالش قرار گیرد همچنان فعال هستید، مغز شما احتمالاً بیش از حد برانگیخته است.
دکتر هالیدی-بل میگوید: «به عنوان بخشی از برنامه ذکر شده، باید به فرآیند «خواب آرام» توجه کرده و زمانی را به این منظور در برنامه شبانه خود اختصاص دهید. حتی ۲۰ تا ۳۰ دقیقه انجام فعالیتهای آرام قبل از خواب، نظیر مطالعه یا گوش دادن به موسیقی آرامشبخش، میتواند به مغز شما علامت دهد که زمان خواب فرا رسیده است.»
۳. ایجاد یک محیط امن
اگر در خواب رفتن مشکل دارید، ممکن است به این دلیل باشد که در محیط اطراف خود احساس راحتی نمیکنید. دکتر هالیدی-بل میگوید: «بسیاری از افراد محیط خواب خود را نادیده میگیرند. اگر اتاق شما به ویژه شلوغ یا نامرتب باشد، میتواند تأثیر بیشتری بر کیفیت خواب شما بگذارد.
او میافزاید: «خنک، تاریک و ساکت نگهداشتن اتاق خواب میتواند به کاهش اختلالات خواب غیرضروری کمک کند.» همچنین مهم است که وضعیت تشک خود را بررسی کنید، به ویژه در مکانهای اجارهای. دکتر هالیدی-بل میگوید: «یک تشک ناComfortable یا نامناسب میتواند منجر به ناراحتی جسمی و بیدار شدنهای مکرر در طول شب شود.» او توصیه میکند اگر نمیتوانید در وضعیت خوبی بخوابید، روی یک تشک سرمایهگذاری کنید که «حمایت مناسب را فراهم کند و به حفظ دمای مطلوب خواب کمک کند».
۴. قبل از خواب، تمامی افکار را پاک کنید
اگر دارای لیستی طولانی از وظایف یا نگرانیها هستید، مغز شما در تلاش برای خواب میتواند به آنها بیش از حد متمرکز شود و در نهایت احساس خستگی کنید (هرچند که در واقع خستهاید). اگر متوجه شدهاید که مستعد فکر کردن بیش از حد هستید، قبل از تلاش برای خواب، زمانی برای کاهش هر چیزی که ممکن است خواب شما را مختل کند، تخصیص دهید.
دکتر هالیدی-بل توصیه میکند: «حدود ۱۰ تا ۱۵ دقیقه قبل از خواب، هرچه شما را نگران میکند، به همراه اقداماتی که میتوانید فردا انجام دهید، یادداشت کنید. این کار میتواند به کاهش افکار مزاحم که بلافاصله بعد از گذاشتن سرتان بر بالش به ذهن شما میآید، کمک کند.»
۵. سعی کنید واقعاً استراحت کنید
میدانم که این یک نکته کلیشهای به نظر میرسد، اما دکتر هالیدی-بل تأکید میکند که تلاش برای حفظ آرامش در طول روز میتواند در نهایت به خواب راحتتر کمک کند.
او میگوید: «تمرین تکنیکهایی مانند تنفس عمیق یا آرامش تدریجی عضلات میتواند به آرام کردن سیستم عصبی شما کمک کند، به ویژه زمانی که بدن شما خسته است اما ذهنتان خاموش نمیشود. همچنین استراحتهای کوتاه برای تمرین تنفس عمیق یا ذهن آگاهی میتواند به جلوگیری از سکون استرس تا زمان خواب کمک کند.»
۶. در طول روز بیشتر تحرک داشته باشید
دکتر هالیدی-بل میگوید: «یکی از بزرگترین تصورات غلط در مورد خواب این است که بهبود آن از زمان خواب شروع میشود. در واقع، فعالیتهای روزانه ما تأثیر زیادی در کیفیت خواب شبانه دارند.»
اگر میخواهید به ریتم شبانهروزی خود کمک کنید تا به طور طبیعی تنظیم شود و تمایز واضحتری برای مغز و بدن شما در زمان خواب به ارمغان بیاورد، بهتر است در طول روز فعال باشید.
دکتر هالیدی-بل پیشنهاد میکند: «من همیشه توصیه میکنم که صبحها در معرض نور طبیعی خورشید قرار بگیرید، زیرا این کار به تنظیم ساعت داخلی بدن ما کمک میکند، در حالی که فعالیت بدنی منظم میتواند استرس را کاهش داده و کیفیت خواب را بهبود بخشد.»
۷. از عوامل شناخته شده مؤثر بر اختلال خواب دوری کنید
اگر مغز شما به عنوان یک عامل مختل کننده خواب عمل میکند، نیازی به مراجعه به عوامل خارجی دیگر که میتواند خوابیدن را دشوارتر کند، نخواهد بود. دکتر هالیدی-بل میگوید: «توصیه میکنم مصرف کافئین را در اواخر روز محدود کنید و از الکل به عنوان کمک خواب خودداری نمایید. عوامل مختلفی در محیط و روالهای روزمره ما میتوانند در خواب اختلال ایجاد کنند، از جمله ناهماهنگی در برنامههای خواب، کافئین بیش از حد، مصرف الکل و حتی قرار گرفتن در معرض نورهای شدید قبل از خواب.»
۸. خود را سرزنش نکنید
در نهایت، اما قطعاً نه به لحاظ اهمیت، مهم است که به خودتان سخت نگیرید. دکتر هالیدی-بل میگوید: «اگر شبها با احساس ناامیدی بیدار میمانید، نباید خود را مجبور به خوابیدن کنید. بهتر است از رختخواب خارج شوید، در نور کم عملی آرام و راحت انجام دهید و وقتی خواب به سراغتان آمد، به رختخواب برگردید. این به مغز شما کمک میکند تا تخت خواب را با احساس بیداری و ناامیدی مرتبط نکند.”
او میافزاید: «مهم است که بدانیم برخی داروها، دردهای مزمن، تغییرات هورمونی و اختلالات خواب مزمن میتوانند در بیخوابی نقش داشته باشند. اگر با وجود تغییر در عادات و محیط خواب خود همچنان با مشکلات خواب مواجه هستید، توصیه میکنم با یک متخصص مراقبتهای بهداشتی برای شناسایی علت اصلی مشورت کنید.






